Przeciętna polska rodzina posiada w domu od 8 do nawet 20 różnych środków czystości. Płyn do podłóg, odtłuszczacz do kuchni, mleczko do łazienki, preparat do mycia szyb, detergent do mebli, środek do fug, preparat antybakteryjny, odkamieniacz, nabłyszczacz, środek do stali, pianka do kabiny prysznicowej…

Lista rośnie z każdym rokiem. Wielu osobom wydaje się to zupełnie normalne — w końcu „każda powierzchnia wymaga swojego środka”.

Ale czy naprawdę tego potrzebujemy?
Czy środki czystości są niezbędne, aby utrzymać dom w higienicznym stanie?
A może jesteśmy jedynie uczestnikami ogromnego marketingowego eksperymentu, w którym chemia domowa stała się codziennością, choć nie musi nią być?

Ten artykuł przygląda się temu zjawisku z trzech stron:

1. Składów i realnego działania środków czystości,
2. Skutków zdrowotnych i środowiskowych,
3. Pytania, które każdy powinien sobie zadać: czy istnieje prostsza, zdrowsza i tańsza alternatywa?

Skąd wzięła się potrzeba używania tylu detergentów?

Przez ostatnie trzy dekady przemysł chemii gospodarczej rozwijał się szybciej niż żywność ekologiczna czy segment zdrowia.

Dlaczego? Odpowiedź jest prosta: marketing.

„Nie wystarczy czysto – musi błyszczeć, pachnieć, musisz to czuć.”

Słyszymy w reklamach, że:

• kuchnia wymaga innego środka,
• łazienka innego,
• powierzchnie błyszczące – kolejnego,
• a kabina prysznicowa – najlepiej specjalnej pianki.

Z roku na rok pojawiały się „nowe potrzeby”, które należało zaspokoić kolejnymi produktami. Dochodzi do tego, że w jednym mieszkaniu stoją środki o bardzo podobnych składach — różniące się jedynie zapachem lub kolorem.

Z czego składają się najpopularniejsze środki czystości?

Mimo różnorodności opakowań i kolorów, składniki większości detergentów można sprowadzić do 5 grup.

A. Surfaktanty (substancje powierzchniowo czynne)

Ich zadaniem jest odrywanie brudu od powierzchni. Są skuteczne ale mogą:

• przesuszać skórę,
• powodować podrażnienia,
• wpływać na drogi oddechowe.

Popularne są szczególnie SLS i SLES, obecne w płynach do naczyń, preparatach do podłóg i płynach uniwersalnych.

B. Rozpuszczalniki

Stosowane szczególnie w odtłuszczaczach i środkach do mycia kuchni. Często są to substancje lotne, łatwo wdychane podczas sprzątania.

Z jednej więc strony pozbywamy się tłuszczu z czyszczonych powierzchni ale z drugiej wdychamy coś, co – mówiąc delikatnie – nie powinno znaleźć się w naszym organizmie.

C. Kwasy i zasady

Odpowiadają za „siłę” środków czystości:

• kwasy odkamieniają,
• zasady rozpuszczają tłuszcz.

Problem? Działają agresywnie nie tylko na brud, lecz także na:

• skórę,
• oczy,
• drogi oddechowe,
• powierzchnie (zwłaszcza kamień naturalny, drewno i elementy chromowane).

D. Konserwanty, barwniki i substancje zapachowe

Najmniej potrzebne ale najczęściej obecne. To one odpowiadają za „zapach czystości”, choć nie mają nic wspólnego z higieną.

W badaniach wykazano, że wiele substancji zapachowych może działać alergizująco.

E. Wzmacniacze, wypełniacze i środki antystatyczne

Czyli składniki dodawane po to, aby:

• ułatwić rozprowadzanie,
• poprawić wygląd powierzchni,
• przedłużyć zapach.

Nie mają właściwości czyszczących — to jedynie kosmetyka produktu.

Najczęstsze skutki dla zdrowia

Wielu ludzi nie zdaje sobie sprawy, że wdycha chemię nawet wtedy, gdy nie sprząta. Wiele substancji ma zdolność parowania z powierzchni przez długi czas.

Podrażnienia skóry i alergie

Nawet jeśli używasz rękawiczek, substancje chemiczne trafiają do powietrza i osadzają się na:

• dłoniach,
• ubraniach,
• meblach.

Najczęstsze objawy:

• pieczenie skóry,
• wysypka,
• swędzenie,
• zaczerwienienie.

Dolegliwości oddechowe

Dotyczy to zwłaszcza preparatów w formie sprayu. Wdychanie drobnych kropel z detergentów może prowadzić do:

• kaszlu,
• podrażnienia gardła,
• zapalenia zatok,
• pogorszenia astmy.

Wpływ na dzieci i zwierzęta

Dzieci mają znacznie cieńszą skórę, a ich układ oddechowy jest bardziej wrażliwy. Psy i koty z kolei wylizują łapy, na których osiadają resztki środków. Neutralny zapach nie oznacza neutralnego działania.

Więcej o dzieciach i zwierzętach w kwestii dbania o czystość możesz przeczytać w tym artykule: Jak dbać o czystość mając małe dziecko lub zwierzę w domu.

Czy dom można utrzymać w czystości bez tylu preparatów?

Krótka odpowiedź: tak.

Warto zacząć od pytania: Czy brud jest zawsze tłuszczem lub kamieniem?

Nie. Zdecydowana większość zabrudzeń w domu to:

• kurz (złuszczona skóra, mikrocząsteczki tkanin, drobiny z powietrza),
• zabrudzenia organiczne,
• osad z wody,
• mikrofilm z tłuszczów kuchennych,
• ślady użytkowania (odciski palców, zabrudzenia mechaniczne).

Do większości z nich chemia nie jest w ogóle potrzebna.

Mechaniczne vs chemiczne usuwanie brudu

To jedna z najważniejszych różnic, której nie wyjaśnia się ludziom w reklamach.

Chemiczne usuwanie brudu

Polega na:

• rozpuszczeniu zabrudzenia,
• oddzieleniu go od powierzchni,
• zmyciu wodą.

Wymaga agresywnych składników, a nie zawsze działa, jeśli brud jest przyklejony mechanicznie.

Mechaniczne usuwanie brudu

Brud jest zbierany przez:

• tarcie,
• absorpcję,
• mikropory materiału,
• elektrostatykę.

To czysto fizyczny proces — często znacznie skuteczniejszy niż chemia, a przede wszystkim bezpieczny, ponieważ zamiast wielu różnych środków, do usunięcia brudu wystarczy woda.

Marketing vs rzeczywistość: co naprawdę „czyści”?

Większość reklam sprawia wrażenie, że „siła czyszczenia” pochodzi z chemii. Tymczasem w 70% sytuacji o skuteczności decydują:

• odpowiednia struktura materiału,
• siła mechaniczna (lecz nie agresywna),
• woda,
• technika czyszczenia.

Płyn jest często tylko dodatkiem — i to niekoniecznie potrzebnym.

Czy mniejsza ilość chemii w domu oznacza gorszą higienę?

To częsty mit.

Wiele osób wierzy, że chemia = dezynfekcja = zdrowy dom.

Tymczasem nadmierne używanie detergentów może powodować odwrotny efekt.

Paradoks dezynfekcji

Zbyt częste używanie środków antybakteryjnych może:

• osłabiać odporność,
• zaburzać mikrobiom domowy,
• zwiększać wrażliwość na alergeny.

Natura nie znosi próżni — miejsce po zniszczonych bakteryjnych koloniach szybko zajmują te, które są bardziej odporne.

Ile naprawdę kosztują środki czystości?

Przeciętna rodzina wydaje rocznie ok. 2400 zł na utrzymanie domu w czystości, wliczając w to:

• ściereczki jednorazowe,
• akcesoria,
• rękawiczki,
• środków „do odświeżania powietrza”.

Pieniądze to tylko jeden z argumentów, by zastanowić się: czy da się inaczej? Tym bardziej, że wspomniane wyżej 2400zł rocznie to kwota, która prawdopodobnie będzie wyższa z roku na rok ze względu na wzrost cen.

Więcej o tym ile można oszczędzić, rezygnując z chemii domowej, przeczytasz w tym artykule: Ekonomia czystości: jak naturalne rozwiązania pozwalają oszczędzać.

Podsumowanie: czy dom potrzebuje tylu środków?

W większości przypadków – nie.

Współczesna chemia domowa została zaprojektowana bardziej dla potrzeb rynku niż dla potrzeb człowieka.

Brud można usuwać skutecznie za pomocą:

A jeśli do tego dochodzi brak ryzyka dla zdrowia — to rozwiązanie staje się logiczne.

FAQ

1. Czy chemiczne środki czystości są konieczne do utrzymania higieny?

Nie. Higiena zależy głównie od regularności sprzątania i sposobu usuwania brudu, a nie od rodzaju chemii.

2. Czy środki czystości mogą szkodzić zdrowiu?

Tak — zwłaszcza te z silnymi rozpuszczalnikami, kwasami i substancjami zapachowymi.

3. Czy da się sprzątać samą wodą?

W wielu przypadkach tak — klucz leży w właściwościach fizycznych materiału czyszczącego.

4. Dlaczego powierzchnie matowieją po długim używaniu chemii?

Ponieważ agresywne składniki ścierają mikrostrukturę powierzchni.

5. Co zrobić, jeśli chcę ograniczyć chemię w domu?

Zacząć od miejsc, gdzie używasz jej najwięcej: kuchnia, łazienka i podłogi. Stopniowo wprowadzać metody oparte o wodę. Ja akurat zrobiłam inaczej: podjęłam decyzję i wyrzuciłam całą chemię z domu, zastępując ją naturalnym rozwiązaniem 🙂

Ola – mama, żona, ma świra na punkcie sprzątania a dzięki metodzie sprzątania tylko dzięki wodzie, sprząta nie tylko szybciej ale efekty tego sprzątania są zdecydowanie lepsze i zostają na dłużej.

P.S. Chcesz dowiedzieć się więcej o tym jak tylko dzięki wodzie możesz mieć czysty dom? Kliknij tutaj.